Prewencja i Promocja - Dostosowanie maszyn do wymagań minimalnych

                    OIP Łódż                     

90-441 Łódź,

al. Kościuszki 123

tel. (042) 636-23- 13

  fax (042) 636-85-13

e-mail: kancelaria@lodz.pip.gov.pl

godziny pracy:

800 - 1600

od poniedziałku do piątku

Strona główna
W górę
Adresy Oddziałów
Kierownictwo OIP
Konkursy
Komisje ds BHP
Układy zbiorowe
PIP w Polsce

Dostosowanie maszyn i urządzeń technicznych

do minimalnych wymagań bezpieczeństwa i higieny pracy

 

     Przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki z dnia 30 października 2002 r. w sprawie minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania maszyn przez pracowników w czasie pracy (Dz. U. Nr 191, poz. 1596 ze zmianami z 2003 r. Nr 178, poz. 1745) nałożyły na pracodawców obowiązek dostosowania do dnia 1 stycznia 2006 r. maszyn i urządzeń użytkowanych na stanowiskach pracy do tzw. wymagań minimalnych. Obowiązek ten dotyczy maszyn i innych urządzeń technicznych, narzędzi oraz instalacji użytkowane podczas pracy, nabytych przed dniem 1 stycznia 2003 r. Sprzęt roboczy stanowiący wyposażenie stanowisk pracy nabywany przez pracodawców po tym dniu, powinien spełniać wymagania minimalne określone przepisami w/w rozporządzenia.  

 

    Maszyny nowe, to jest wprowadzone do obrotu po dniu 30 kwietnia 2004 r., powinny spełniać bardziej rygorystyczne tzw. wymagania zasadnicze, czego świadectwem jest oznakowanie maszyny znakiem „CE” oraz wystawienie przez producenta (importera) deklaracji zgodności UE.

 

Można przyjąć, że maszyna oznakowana znakiem „CE” spełnia również wymagania minimalne (określające niższy poziom wymagań niż wymagania zasadnicze).

 

    Aby dostosować maszyny do wymagań minimalnych, warto zacząć od sporządzenia wykazu maszyn stanowiących wyposażenie stanowisk pracy. Następnie należy dokonać oceny, czy maszyny spełniają wymagania minimalne, zaczynając od maszyn najstarszych lub stwarzających największe zagrożenie. Może w tym pomóc lista kontrolna oraz poradnik. Na podstawie dokonanej oceny można sporządzić plan dostosowania maszyn do wymagań minimalnych, albo podjąć decyzję o wycofaniu maszyny z użytkowania, jeśli jej dostosowywanie byłoby ekonomicznie nieopłacalne.

 

     Wątpliwości pojawiające się w trakcie oceny pomogą wyjaśnić przykłady ocenionych maszyn.

 

     Zwracamy się do Państwa z uprzejmą prośbą o poinformowaniu nas o efektach swoich działań poprzez przesłanie na adres Okręgowego Inspektoratu Pracy w Łodzi, al. Kościuszki 123, 90-441 Łódź lub kancelaria@lodz.pip.gov.pl wypełnionej informacji o dostosowaniu maszyn do minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania przez pracowników podczas pracy.

     Dopuszczenie przez pracodawcę do użytkowania na stanowiskach pracy sprzętu roboczego nie spełniającego wymagań minimalnych stanowi wykroczenie.

 

 Schemat postępowania pracodawcy przy ocenie spełnienia wymagań minimalnych przez sprzęt roboczy użytkowany podczas pracy.

  

 

 

 

 

 
bullet

wykaz maszyn i sprzętu roboczego użytkowanych przez pracowników podczas pracy

bullet

lista kontrolna - ocena spełniania przez maszyny minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania przez pracowników podczas pracy

bullet

plan dostosowania maszyny do minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy

bullet

poradnik - dostosowanie maszyn do minimalnych wymagań w zakresie bezpieczeństwa i higieny pracy

bullet

informacja o dostosowaniu maszyn do minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania przez pracowników podczas pracy

horizontal rule

OCENA SPEŁNIANIA WYMAGAŃ MINIMALNYCH – PRZYKŁADY

 

Elementy sterownicze

Uruchamianie maszyny

Zatrzymywanie awaryjne

Osłony

Odłączanie maszyny od źródeł energii

Znaki ostrzegawcze

Zabezpieczenie przed ryzykiem pożaru, wybuchu, porażeniem prądem

 

horizontal rule

 

§ 9 ust. 1. Elementy sterownicze, które mają wpływ na bezpieczeństwo pracowników, powinny być widoczne i możliwe do zidentyfikowania oraz odpowiednio oznakowane.

Warunek ten może być spełniony poprzez:

4Oznakowanie czytelnymi napisami w języku polskim lub za pomocą zrozumiałych symboli (wysokość napisów i symboli powinna wynosić minimum 3 mm).

4 Zastosowanie właściwych barw elementów sterowniczych:

• uruchomianie (włączanie) – biała (dopuszczalne: szara, czarna bądź zielona),

• zatrzymywanie (wyłączanie) – czarna (dopuszczalne: biała, szara bądź czerwona),

• zatrzymywanie awaryjne – czerwona na żółtym tle.

 

     

Przykłady prawidłowo oznakowanych elementów sterowniczych

 

§ 12. 1. Uruchomienie maszyny powinno być możliwe tylko poprzez celowe zadziałanie na przeznaczony do tego celu układ sterowania.

2. Wymagania, o których mowa w ust. 1, stosuje się do:

1) ponownego uruchomienia maszyny po jej zatrzymaniu, bez względu na przyczynę zatrzymania;

2) sterowania, w przypadku znaczących zmian w parametrach pracy maszyny, w szczególności prędkości i ciśnienia, o ile ponowne uruchomienie maszyny lub zmiana w jej parametrach pracy nie stwarzają zagrożenia.

 

Powyższe wymaganie ma zastosowanie między innymi do sytuacji chwilowego zaniku napięcia w instalacji elektrycznej zasilającej maszynę. Ponowne załączenie zasilania nie może spowodować samoczynnego uruchomienia maszyny, zwłaszcza jeśli wiązałoby się to ze stworzeniem zagrożenia dla obsługi. Uruchomienie maszyny może nastąpić dopiero bo celowym zadziałaniu na przeznaczony do tego celu element sterowniczy. Rozwiązaniem tego problemu jest zastosowanie wyłącznika stycznikowego w obwodzie zasilania maszyny. W razie wątpliwości, praktycznym sposobem sprawdzenia powyższego wymogu jest odłączenie zasilania maszyny w trakcie jej pracy i po chwili ponowne załączenie zasilania (po uprzednim upewnieniu się, że eksperyment taki nie spowoduje zagrożenia dla obsługi i nie spowoduje uszkodzenia maszyny).

 

     

W obwodzie zasilania termoformierki nie przewidziano wyłącznika stycznikowego, po chwilowym zaniku napięcia, powrót zasilania powoduje samoczynne wykonanie ruchu roboczego, w tym dociśnięcie pokrywy i szybki przesuw
noża odcinającego folię

 

Widoczny na zdjęciu wyłącznik, powoduje samoczynne uruchomienie maszyny po chwilowym zaniku zasilania. Zastosowanie go w maszynie szwalniczej (stębnówce) nie stwarza jednak zagrożenia, ponieważ po załączeniu silnik maszyny pracuje na biegu jałowym, a uruchomienie napędu igły wymaga użycia dodatkowego wyłącznika (nożnego).

 

 

Powyższych wymagań nie stosuje się do ponownego uruchomienia lub zmian parametrów pracy maszyny, o ile są spowodowane prawidłowym cyklem roboczym urządzenia automatycznego.

 

§ 14. 1. Ze względu na zagrożenia, jakie stwarzają maszyny, w zależności od czasu ich zatrzymywania, wyposaża się je w urządzenie zatrzymania awaryjnego.

 

Uwaga: nie wymaga się urządzenia zatrzymania awaryjnego w przypadku:

• maszyn, w których jego wprowadzenie nie pozwoliłoby na skrócenia czasu zatrzymania lub uniemożliwiłoby zastosowanie specjalnych środków wymaganych ze względu na zagrożenia,

• przenośnych maszyn trzymanych i prowadzonych ręcznie.

 

Funkcję urządzenia zatrzymania awaryjnego może pełnić wyłącznik bezpieczeństwa samodzielny lub uruchamiany za pośrednictwem linki, listwy itp. Zadziałanie wyłącznika bezpieczeństwa powinno powodować odłączenie zasalania energią wszystkich napędów maszyny. Ponowne uruchomienie maszyny powinno być możliwe dopiero po ustaleniu przyczyny wyłączenia i celowym zadziałaniu na przeznaczony do włączania element sterowniczy.

 

Wyłącznik bezpieczeństwa tokarki – z lewej strony pierwszy od góry

 

Listwa bezpieczeństwa – zatrzymująca napęd wrzeciona tokarki (rok prod. 1949 !!!)

 

§ 15 ust. 3. W przypadku wystąpienia ryzyka bezpośredniego kontaktu z ruchomymi częściami maszyn, mogącego powodować wypadki, stosuje się osłony lub inne urządzenia ochronne, które zapobiegałyby dostępowi do strefy zagrożenia lub zatrzymywałyby ruch części niebezpiecznych.

4. Osłony i urządzenia ochronne:

1) powinny mieć mocną (trwałą) konstrukcję;

2) nie mogą stwarzać zagrożenia;

3) nie mogą być łatwo usuwane lub wyłączane ze stosowania;

4) powinny być usytuowane w odpowiedniej odległości od strefy zagrożenia;

5) nie powinny ograniczać pola widzenia cyklu pracy urządzenia;

6) powinny umożliwiać wykonywanie czynności mających na celu zamocowanie lub wymianę części oraz umożliwiać wykonywanie czynności konserwacyjnych, pozostawiając jedynie ograniczony dostęp do obszaru, gdzie praca ma być wykonywana, w miarę możliwości bez zdejmowania osłon i urządzeń zabezpieczających;

7) powinny ograniczać dostęp tylko do niebezpiecznej strefy pracy maszyny.

 

Uwaga: przy doborze osłon należy uwzględnić występującą częstotliwość interwencji (dostępu) operatora w strefie niebezpiecznej, i tak:

• dostęp nie jest wymagany - osłony stałe (możliwe do usunięcia tylko przy użyciu narzędzi),

• dostęp nie może być całkowicie zabroniony - osłony samoczynne i osłony nastawne,

• dostęp wymagany tylko podczas nastawiania, regulacji i konserwacji:

  - nie częściej niż raz na zmianę – osłona ruchoma blokująca z ryglowaniem lub bez ryglowania albo osłona stała,

  - częściej niż raz na zmianę – w sytuacji, gdy otwarcie osłony powoduje ustanie zagrożenia przed dostępem, stosuje się osłony
     ruchome blokujące bądź osłony sterujące, a jeśli zagrożenie to nie ustaje - osłony ruchome blokująca z ryglowaniem,

• dostęp podczas pracy cyklicznej – wskazane jest zastosowanie takich samych rozwiązań, jak przy dostępie częstszym niż raz na zmianę.

 

 

Osłona przekładni pasowej napędu frezarki do metali, konieczność dostępu sporadyczna, jedynie w celu kontroli lub wymiany paska) – zamek otwierany ręcznie, powinna być zastosowana osłona ruchoma blokująca albo stała (do otwarcia konieczne użycie narzędzia, np. klucza płaskiego, wkrętaka itp.) lub

 

 

 

Przekładnie pasowe i łańcuchowa automatu dziewiarskiego - powinna być zastosowana osłona ruchoma blokująca albo stała (do otwarcia konieczne użycie narzędzia, np. klucza płaskiego, wkrętaka itp.
 

  

 

Osłona uchwytu tokarki – otwierana częściej niż raz na zmianę – powinna być zastosowana osłona blokująca, uniemożliwiająca załączenie napędu wrzeciona przy otwartej osłonie i jednocześnie uniemożliwiająca otwarcie osłony podczas gdy wrzeciona się obraca. Widoczna na zdjęciu osłona ma dodatkowo nie dość mocną i trwała konstrukcję, zbyt daleko się otwiera, co stwarza zagrożenie dla operatora (kontaktu z uchwytem tokarskim, w czasie sięgania do osłony w celu jej zamknięcia).
 

 

 

Stopka z osłoną igły, zabezpieczającą przed urazem palca

 

Wyłącznik bezpieczeństwa osłony przestrzeni roboczej termoformierki próżniowej (wyłączający napęd w razie otwarcia osłony)

 

§ 18. 1. Maszyny wyposaża się w:

1) łatwo rozpoznawalne urządzenia służące do odłączania od źródeł energii; ponowne przyłączenie maszyny do źródeł energii nie może stanowić zagrożenia dla pracowników;

 

Wymóg ten może być spełniony poprzez:

4Zastosowanie odpowiednich środków do odłączanie energii elektrycznej i ich oznakowanie (np. rozłączniki izolacyjne, wyłączniki samoczynne, zestawy wtyczka – gniazdo).

4Zastosowanie urządzeń odcinających dopływ gazów, cieczy, pary technologicznej i innych nośników energii oraz wprowadzenie odpowiednich oznakowań.

 

2) znaki ostrzegawcze i oznakowania konieczne do zapewnienia bezpieczeństwa pracowników.

 

Przykłady znaków ostrzegawczych

(1)   (2)    (3)

 

(1) Ogólny znak ostrzegawczy (umieszczany na przykład na osłonach elementów niebezpiecznych

(2) Ostrzeżenie przez niską temperaturą

(3) Ostrzeżenie przed porażeniem prądem elektrycznym

 


Przykład zastosowania ogólnego znaku ostrzegawczego

 

§ 19. Maszyny odpowiednio zabezpiecza się w celu ochrony pracowników przed:

1) ryzykiem pożaru, przegrzania lub uwolnienia się gazu, pyłu, płynu oraz innych substancji
    wytwarzanych, używanych lub zmagazynowanych w maszynach;

2) ryzykiem wybuchu urządzenia lub substancji wytwarzanych, używanych albo zmagazynowanych
    w maszynach;

3) zagrożeniami wynikającymi z bezpośredniego lub pośredniego kontaktu z energią elektryczną.

 

Wymagania te mogą być spełnione poprzez:

bullet

Zastosowanie instalacji i urządzeń elektrycznych wykonanych w wersji dostosowanej do występujących zagrożeń  (np. w wykonaniu przeciwwybuchowym).

bullet

Zapewnienie urządzeń pozwalających na kontrolę parametrów pracy (temperatury, ciśnienia, napięcia, natężenia prądu  elektrycznego itp.).

bullet

Zabezpieczenie przewodów elektrycznych i do przesyłu gazów, cieczy oraz innych mediów, przed uszkodzeniami
mechanicznymi.

bullet

Zapewnienie warunków utrzymania na odpowiednim poziomie parametrów pracy maszyn.

bullet

Zastosowanie urządzeń zabezpieczających (np. zaworów bezpieczeństwa).

bullet

Zastosowanie takich rozwiązań technicznych, by zagrożenia związane z energią elektryczną były wyeliminowanie lub można im było zapobiec (np. zastosowanie środków ochrony przeciwporażeniowej – dotyk bezpośredni lub pośredni).

bullet

Zastosowanie rozwiązań eliminujących bądź ograniczających możliwość powstawania niebezpiecznych ładunków
elektrostatycznych lub środków do ich wyładowania.

bullet

Potwierdzenie protokołem pomiarów instalacji elektrycznej maszyny skuteczności ochrony przed porażeniem prądem.

 

 

 

Narażone na uszkodzenie przewody elektryczne

 

 

Brak ochrony przed dotykiem bezpośrednim przyłącza elektrycznego silnika napędu tokarki